کتاب روش ها و راهبردهای تقویت دقت و توجه اثر دکتر آزیتا محمودپور KDS-009
- دستهبندی : کودک و نوجوان | کتاب و محصولات آموزشی
- کد: 5108654
اطلاعات کتاب(خلاصه)
- نام محصول: کتاب روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه
- نام محصول به انگلیسی: Ways to strengthen memory intelligence
- مولف: دکتر آزیتا محمودپور
- دسته بندی: کتاب و لوازم آموزشی کودک و نوجوان
- نوبت چاپ : بیست و هشتم
- ناشر: انتشارات مدرسه
- جلد: شومیز مات
- تعداد صفحه: 128
- ابعاد: 28 × 21 سانتیمتر
- وزن: 300 گرم
- قطع: رحلی
کتاب روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه؛ به همراه تمرینهای دقت و توجه
- نویسنده: دکتر آزیتا محمودپور
- ناشر: انتشارات مدرسه
- موضوع: دقت، توجه، تمرکز و مهارتهای یادگیری دانشآموزان دوره ابتدایی
مقدمه
دوران کودکی و سالهای ابتدایی مدرسه، یکی از مهمترین دورههای شکلگیری و رشد مهارتهای یادگیری است. کودک در این سالها با مجموعهای از مهارتهای جدید مانند خواندن، نوشتن، املا، ریاضی، حل مسئله و یادگیری مفاهیم مختلف روبهرو میشود. موفقیت در بسیاری از این فعالیتها تنها به میزان هوش یا اطلاعات کودک وابسته نیست؛ بلکه توانایی او برای دیدن، شنیدن، توجه کردن، تشخیص دادن، دنبال کردن دستورها و حفظ تمرکز روی یک فعالیت نیز اهمیت زیادی دارد.
گاهی والدین با کودکی مواجه میشوند که به نظر میرسد مطالب را میداند، اما هنگام انجام تکالیف اشتباههای سادهای دارد؛ یک کلمه را ناقص مینویسد، بخشی از سؤال را نمیبیند، در محاسبات علامتها را جابهجا میکند، دستور انجام تمرین را کامل دنبال نمیکند یا در هنگام مطالعه به سرعت حواسش پرت میشود. در چنین شرایطی، توجه به مهارتهای دقت و توجه میتواند یکی از موضوعات مهم در بررسی فرایند یادگیری کودک باشد.
کتاب «روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه؛ به همراه تمرینهای دقت و توجه» نوشته دکتر آزیتا محمودپور با تمرکز بر همین موضوع برای دانشآموزان دوره ابتدایی تهیه شده است. این کتاب علاوه بر توضیح مفاهیم مرتبط با دقت و توجه، عوامل مؤثر بر آن، مشکلاتی که ممکن است در خانه و مدرسه ایجاد شود و راهکارهای بهبود رفتار توجه کردن را بررسی میکند و مجموعهای از تمرینها را نیز در اختیار مخاطب قرار میدهد.
دقت و توجه چیست؟

در زندگی روزمره، واژههای «دقت»، «توجه» و «تمرکز» گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما میتوان میان آنها تفاوتهایی در نظر گرفت. توجه به زبان ساده یعنی ذهن ما از میان اطلاعات و محرکهای مختلف، به یک موضوع یا فعالیت مشخص توجه نشان دهد.
برای مثال، وقتی معلم در کلاس در حال توضیح یک مسئله ریاضی است، دانشآموز باید بتواند توجه خود را به صحبتهای معلم و مراحل حل مسئله معطوف کند. دقت بیشتر به کیفیت توجه و نحوه پردازش جزئیات مربوط میشود. ممکن است دانشآموز به سؤال توجه داشته باشد، اما به دلیل بیدقتی یک عدد، علامت، حرف یا کلمه را اشتباه ببیند. تمرکز نیز به توانایی حفظ توجه روی یک فعالیت برای مدت مناسب مربوط میشود. این سه مهارت در بسیاری از فعالیتهای آموزشی در کنار یکدیگر عمل میکنند.
چرا دقت و توجه برای دانشآموزان دبستانی اهمیت دارد؟
دانشآموز دبستانی هر روز باید اطلاعات زیادی را دریافت و پردازش کند. او باید به توضیحات معلم گوش دهد، نوشتههای روی تخته را ببیند، متن کتاب را بخواند، دستورالعملها را دنبال کند، مسئله را حل کند و پاسخ خود را روی کاغذ بنویسد. هر کدام از این فعالیتها به نوعی با توجه و دقت ارتباط دارند.
برای مثال، دانشآموزی که هنگام حل یک مسئله ریاضی فقط به اعداد توجه کند و علامت جمع و تفریق را نبیند، ممکن است پاسخ نادرستی به دست آورد. دانشآموزی که هنگام نوشتن املا به بخشی از کلمه توجه نکند، ممکن است اشتباه املایی داشته باشد. همچنین دانشآموزی که دستور چندمرحلهای معلم را بهطور کامل دنبال نکند، ممکن است بخشی از فعالیت را انجام ندهد.
بنابراین، دقت و توجه را میتوان از جمله مهارتهای مهم و پایهای در فرایند یادگیری دانست.
دقت و توجه چه ارتباطی با یادگیری دارند؟

یادگیری معمولاً با دریافت اطلاعات آغاز میشود. کودک باید ابتدا اطلاعات موردنظر را ببیند یا بشنود و به آن توجه کند. پس از آن، اطلاعات باید پردازش و با دانستههای قبلی مرتبط شوند.
اگر کودک نتواند به اندازه کافی به اطلاعات موردنظر توجه کند، ممکن است بخشی از اطلاعات را دریافت یا پردازش نکند. در نتیجه، حتی اگر از نظر توانایی ذهنی مشکلی نداشته باشد، ممکن است در انجام یک فعالیت آموزشی دچار اشتباه شود.
این موضوع بهویژه در سالهای ابتدایی مدرسه اهمیت دارد؛ زیرا بسیاری از مهارتهای پایه مانند خواندن، نوشتن و ریاضی در همین دوره شکل میگیرند.
دقت و توجه در یادگیری خواندن و نوشتن
خواندن و نوشتن از جمله مهارتهایی هستند که به توجه و دقت نیاز دارند. کودک هنگام خواندن باید شکل حروف و کلمات را تشخیص دهد، ترتیب آنها را دنبال کند و میان کلمات و معنای آنها ارتباط برقرار کند. در نوشتن و بهخصوص املا نیز دانشآموز باید آنچه را میشنود با اطلاعات ذخیرهشده در ذهن خود مرتبط کند و سپس آن را به شکل صحیح بنویسد.
در منابع مرتبط با آثار آموزشی دکتر آزیتا محمودپور نیز دقت و توجه در کنار مهارتهایی مانند حافظه دیداری و شنیداری، تشخیص شنیداری و هماهنگی چشم و دست، از جمله مهارتهای مرتبط با یادگیری و املا معرفی شدهاند.
دقت و توجه در یادگیری ریاضی
ریاضی نیز تنها به دانستن فرمولها و روشهای محاسبه محدود نمیشود. دانشآموز باید صورت سؤال را با دقت بخواند، اطلاعات مهم را تشخیص دهد، اعداد و نشانهها را درست ببیند و مراحل حل مسئله را دنبال کند.
گاهی اشتباه یک دانشآموز در ریاضی ناشی از ندانستن مفهوم نیست؛ ممکن است او یک عدد را اشتباه خوانده، علامت را ندیده یا یکی از مراحل سؤال را نادیده گرفته باشد. به همین دلیل، تقویت مهارت توجه به جزئیات میتواند در کنار آموزش مفاهیم ریاضی مورد توجه قرار گیرد.
آیا هر بیدقتی نشانه مشکل جدی است؟
خیر. کودکان ممکن است در موقعیتهای مختلف دچار حواسپرتی یا بیدقتی شوند. کودک ممکن است زمانی که خسته است، گرسنه است، خواب کافی نداشته، فعالیت برایش جذاب نیست یا محیط اطرافش پر از محرکهای مختلف است، توجه کمتری داشته باشد.
همچنین مدت زمانی که کودک میتواند روی یک فعالیت تمرکز کند، به سن، شرایط، علاقه و نوع فعالیت بستگی دارد. بنابراین نباید هر اشتباه یا حواسپرتی کودک را نشانه یک اختلال دانست.
تفاوت کمبود توجه با اختلال کمبود توجه
این موضوع اهمیت زیادی دارد. گاهی کودک در انجام تکالیف بیدقت است یا مدت زیادی نمیتواند روی یک فعالیت تمرکز کند. چنین رفتاری به تنهایی برای تشخیص یک اختلال کافی نیست. اختلالات مرتبط با توجه، از جمله اختلال کمتوجهی/بیشفعالی، موضوعی تخصصی هستند و تشخیص آنها نیازمند بررسی دقیق توسط متخصصان مربوط است.
کتاب مورد بحث نیز در بخشی از مطالب خود به ویژگیهای کودکان دچار کمبود دقت و توجه و معیارهای تشخیص اختلال کمبود توجه اشاره میکند. این بخش را بهتر است به عنوان آشنایی و افزایش آگاهی والدین و مربیان در نظر گرفت، نه به عنوان ابزاری برای تشخیص خودسرانه کودک.
چه عواملی میتوانند بر دقت و توجه کودک اثر بگذارند؟

توانایی توجه کودک تنها به یک عامل وابسته نیست. عوامل مختلفی میتوانند بر کیفیت توجه او اثر بگذارند.
علاقه و انگیزه
وقتی یک فعالیت برای کودک جذاب و معنادار باشد، معمولاً مشارکت و توجه بیشتری نشان میدهد.
همه ما نیز تجربه کردهایم که ممکن است مدت زیادی با علاقه به یک موضوع توجه کنیم، اما در مقابل، فعالیتی که برایمان جذاب نیست به سرعت باعث خستگی یا حواسپرتی شود.
محیط
تلویزیون، تلفن همراه، صدای رفتوآمد، گفتوگوی دیگران و محرکهای متعدد محیطی میتوانند هنگام انجام تکالیف باعث کاهش توجه شوند. ایجاد محیطی آرام و مناسب برای مطالعه میتواند به کودک کمک کند توجه خود را بهتر روی فعالیت موردنظر قرار دهد.
خستگی و خواب
کودکی که خسته است یا خواب کافی نداشته، ممکن است در توجه و انجام فعالیتهای ذهنی عملکرد متفاوتی داشته باشد. به همین دلیل، برنامه مناسب خواب و استراحت بخشی از شرایط مناسب یادگیری است.
نوع فعالیت
فعالیتهای طولانی و یکنواخت ممکن است برای کودک خستهکننده باشند. استفاده از فعالیتهای متنوع و متناسب با سن میتواند مشارکت کودک را بیشتر کند.
شرایط عاطفی
نگرانی، ترس، ناراحتی یا تنش نیز میتواند بر توجه کودک اثر بگذارد. بنابراین، ایجاد محیطی امن و آرام در خانه و مدرسه اهمیت دارد.
کودک کمدقت ممکن است چه نشانههایی داشته باشد؟
هر کودک ممکن است گاهی چنین رفتارهایی نشان دهد، اما برخی رفتارها اگر به شکل مداوم و در موقعیتهای مختلف مشاهده شوند، ارزش توجه بیشتری دارند.
برای مثال:
- جا انداختن بخشی از دستور انجام یک فعالیت
- اشتباه در جزئیات ساده
- نادیده گرفتن بخشی از سؤال
- جابهجا کردن یا اشتباه دیدن برخی نشانهها
- رها کردن سریع فعالیت
- نیاز مکرر به یادآوری دستورها
- دشواری در دنبال کردن فعالیتهای چندمرحلهای
- حواسپرتی در هنگام انجام تکالیف
البته وجود این نشانهها به تنهایی به معنای وجود اختلال نیست و باید شرایط کلی کودک و میزان تکرار و شدت این رفتارها نیز در نظر گرفته شود.
دقت و توجه در خانه
خانه نخستین محیطی است که کودک در آن بسیاری از مهارتهای خود را تمرین میکند. والدین میتوانند بدون تبدیل کردن زندگی روزمره به کلاس آموزشی، فرصتهای مختلفی برای تمرین توجه و دقت ایجاد کنند.
برای مثال میتوان از کودک خواست چند وسیله را مشاهده کند و سپس تفاوتهای آنها را پیدا کند، تصویر یا داستانی را با دقت ببیند و جزئیات آن را بازگو کند، چند دستور کوتاه را به ترتیب انجام دهد یا اشیای مشابه را از میان مجموعهای از وسایل پیدا کند. نکته مهم این است که تمرینها نباید به وسیلهای برای سرزنش کودک تبدیل شوند.
دقت و توجه در مدرسه
مدرسه محیطی است که کودک باید در آن برای مدتهای مختلف به فعالیتهای آموزشی توجه کند. معلم میتواند با استفاده از فعالیتهای متنوع، دستورالعملهای روشن، تقسیم فعالیتهای طولانی به بخشهای کوچکتر و ایجاد مشارکت فعال، فرصتهای بیشتری برای توجه و یادگیری فراهم کند. البته شیوه مناسب به سن، شرایط کلاس و ویژگیهای دانشآموزان بستگی دارد.
نقش بازی در تقویت دقت و توجه

بازی یکی از روشهای طبیعی یادگیری در دوران کودکی است. بازیهای سادهای مانند پیدا کردن تفاوتها، جورچین، پیدا کردن جفت تصاویر، به خاطر سپردن جای اشیا، دنبال کردن مسیرها، یافتن یک شکل مشخص در میان مجموعهای از اشکال و بازیهای شنیداری میتوانند کودک را به مشاهده و توجه دقیقتر تشویق کنند.
مزیت بازی این است که کودک فعالیت را به عنوان یک تجربه لذتبخش دنبال میکند و معمولاً انگیزه بیشتری برای ادامه آن دارد.
کتاب «روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه» چه موضوعاتی را بررسی میکند؟
این کتاب به طور مشخص برای موضوع دقت و توجه دانشآموزان دوره ابتدایی طراحی شده و تنها به ارائه چند تمرین ساده محدود نیست. بر اساس فهرست مطالب منتشرشده، کتاب موضوعات زیر را دربرمیگیرد:
- پیشگفتار
- تعریف دقت و توجه
- انواع دقت از لحاظ موضوع
- عوامل مؤثر در دقت و توجه
- ویژگیهای کودکان دچار کمبود دقت و توجه
- معیارهای تشخیص اختلال کمبود توجه
- مسائل و مشکلات کودکان دچار کمبود توجه در خانه
- مسائل و مشکلات کودکان دچار کمبود توجه در مدرسه
- روشهای بهبود رفتار «توجه کردن»
- تمرینهای پیشنهادی برای تقویت دقت و توجه
- تمرینها
- منابع
این ساختار نشان میدهد که کتاب تلاش دارد موضوع را از جنبههای مختلف، از شناخت مفهوم دقت و توجه تا مسائل خانه و مدرسه و فعالیتهای تمرینی، بررسی کند.
تمرینهای دقت و توجه در کتاب

بخش مهمی از کتاب به تمرینها اختصاص دارد. وجود تمرین در چنین کتابی اهمیت دارد؛ زیرا دقت و توجه فقط موضوعاتی نظری نیستند و کودک باید فرصت داشته باشد مهارتهای مربوط به آنها را در فعالیتهای عملی نیز به کار ببرد.
تمرینها میتوانند به کودک کمک کنند تا در فعالیتهای مختلف به جزئیات توجه کند، اطلاعات را بهتر مشاهده کند، دستورها را دنبال کند و مدت بیشتری درگیر یک فعالیت مشخص باشد. البته میزان و نوع تمرین باید با سن و توانایی کودک هماهنگ باشد و نباید انتظار داشت همه کودکان با یک سرعت یا از یک نقطه شروع به نتیجه یکسان برسند.
ویژگی قابل توجه کتاب؛ توجه به خانه و مدرسه
یکی از نقاط قابل توجه ساختار این کتاب، توجه همزمان به محیط خانه و مدرسه است. کودک بخش مهمی از زمان خود را در این دو محیط سپری میکند و مشکلات مربوط به توجه ممکن است در هر دو محیط مشاهده شوند.
بنابراین، آشنایی والدین و معلمان با رفتارهای مرتبط با توجه و روشهای برخورد مناسب با آنها میتواند به ایجاد هماهنگی بیشتری در فرایند آموزش کودک کمک کند.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

والدین دانشآموزان دوره ابتدایی
این کتاب میتواند برای والدینی مناسب باشد که میخواهند درباره دقت و توجه کودک اطلاعات بیشتری به دست آورند و فعالیتهای تمرینی متناسب با این مهارتها را بشناسند.
آموزگاران دوره ابتدایی
محتوای کتاب میتواند برای معلمان دوره ابتدایی نیز قابل استفاده باشد؛ بهخصوص در شناخت برخی مشکلات مربوط به توجه و آشنایی با فعالیتهای تمرینی.
مربیان و فعالان حوزه آموزش کودک
افرادی که با آموزش و رشد مهارتهای یادگیری کودکان سروکار دارند نیز میتوانند از مطالب و تمرینهای کتاب استفاده کنند.
دانشآموزان
تمرینهای کتاب برای استفاده دانشآموزان دوره ابتدایی طراحی شدهاند، البته بهتر است در صورت نیاز، والدین یا مربیان بر روند انجام فعالیتها نظارت داشته باشند.
درباره نویسنده کتاب؛ دکتر آزیتا محمودپور
دکتر آزیتا محمودپور از نویسندگانی است که بخش قابل توجهی از آثار منتشرشده او به آموزش کودکان، مهارتهای یادگیری و مسائل آموزشی دانشآموزان دوره ابتدایی اختصاص دارد. در میان آثار ثبتشده از او، علاوه بر کتاب «روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه»، آثاری درباره تقویت حافظه، خواندن، نوشتن و املا، انشا و جملهنویسی و آموزش مهارتهای پیش از دبستان نیز دیده میشود.
این موضوع نشان میدهد که محور مشترک بخشی از فعالیتهای تألیفی او، توجه به مهارتهایی است که در فرایند یادگیری کودکان و دانشآموزان نقش دارند. برای نمونه، کتاب دیگری از او با عنوان «روشها و راهبردهای تقویت حافظه؛ به همراه تمرینهای حافظه» نیز بر حافظه و راهکارهای کاربردی آن برای دانشآموزان تمرکز دارد. همچنین آثار او درباره خواندن، نوشتن و املا، مهارتهایی مانند حافظه دیداری و شنیداری، دقت و توجه و هماهنگی چشم و دست را در ارتباط با یادگیری مورد توجه قرار دادهاند.
بنابراین میتوان کتاب «روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه» را در مجموعهای از آثار آموزشی دکتر محمودپور دید که هدف مشترک آنها توجه به مهارتهای پایه و مؤثر در یادگیری کودکان است.
سابقه انتشار و چاپهای متعدد کتاب
این کتاب سابقه انتشار نسبتاً طولانی دارد. نخستین چاپ ثبتشده در منابع کتابشناختی مربوط به سال ۱۳۹۰ است و برای آن چاپهای متعددی در سالهای بعد نیز ثبت شده است. برای نمونه، چاپ پنجم در سال ۱۳۹۲، چاپ پانزدهم در سال ۱۳۹۴ و چاپ بیستوششم در سال ۱۴۰۰ ثبت شدهاند.
همچنین منابع مربوط به نسخههای جدیدتر، چاپ بیستوهشتم کتاب را با ناشر انتشارات مدرسه، ۱۲۸ صفحه و قطع رحلی ثبت کردهاند. تداوم چاپ کتاب در طول سالهای مختلف، از جمله ویژگیهای قابل توجه آن در میان آثار آموزشی این حوزه است.
مشخصات کتاب
- عنوان: روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه؛ به همراه تمرینهای دقت و توجه
- نویسنده: دکتر آزیتا محمودپور
- ناشر: انتشارات مدرسه / مؤسسه فرهنگی مدرسه برهان
- موضوع: دقت، توجه، تمرکز و مهارتهای یادگیری
- مخاطب اصلی: دانشآموزان دوره ابتدایی
- تعداد صفحات: ۱۲۸ صفحه
- قطع: رحلی
- نوع جلد: شومیز
- شابک: 978-964-08-0328-8
- زبان: فارسی
- سابقه انتشار: چاپهای متعدد؛ بیش از 30 نوبت تجدید چاپ شده است
- آیا این کتاب برای همه کودکان مناسب است؟
این کتاب با تمرکز بر دانشآموزان دوره ابتدایی تهیه شده است و موضوع آن بهطور مشخص دقت و توجه است. با این حال، نیاز همه کودکان یکسان نیست. ممکن است یک کودک صرفاً به تمرین بیشتر نیاز داشته باشد، در حالی که مشکل کودک دیگری ناشی از عوامل دیگری مانند روش مطالعه، شرایط محیطی، خستگی، اضطراب یا مشکلات یادگیری باشد.
بنابراین بهتر است کتاب به عنوان یک ابزار آموزشی و تمرینی مورد استفاده قرار گیرد و در مواردی که مشکلات توجه یا یادگیری شدید، پایدار یا گسترده هستند، ارزیابی تخصصی نیز مورد توجه قرار گیرد.
چند نکته مهم برای والدین
- تقویت دقت و توجه کودک الزاماً به معنای ساعتهای طولانی تمرین نیست.
- گاهی چند دقیقه فعالیت هدفمند و جذاب میتواند از یک تمرین طولانی و خستهکننده مفیدتر باشد.
- بهتر است کودک هنگام تمرین احساس نکند که دائماً در حال امتحان پس دادن است. تشویق، صبر و توجه به پیشرفتهای کوچک میتواند تجربه تمرین را برای او مثبتتر کند.
- همچنین نباید کودک را با خواهر، برادر یا همکلاسیهایش مقایسه کرد. سرعت رشد مهارتهای شناختی و یادگیری در کودکان یکسان نیست.
جمعبندی
کتاب «روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه؛ به همراه تمرینهای دقت و توجه» اثر دکتر آزیتا محمودپور اثری آموزشی با تمرکز بر یکی از مهارتهای مهم در فرایند یادگیری دانشآموزان دوره ابتدایی است. دقت و توجه در فعالیتهایی مانند گوش دادن به توضیحات معلم، خواندن، نوشتن، املا، حل مسائل ریاضی، دنبال کردن دستورها و توجه به جزئیات نقش دارند. به همین دلیل، آشنایی با این مهارتها و فراهم کردن فرصت مناسب برای تمرین آنها میتواند بخشی از فرایند حمایت از یادگیری کودک باشد.
کتاب با بررسی موضوعاتی مانند تعریف دقت و توجه، انواع دقت، عوامل مؤثر بر توجه، ویژگیهای کودکان دارای مشکلات توجه، مسائل مربوط به خانه و مدرسه، روشهای بهبود رفتار توجه کردن و تمرینهای پیشنهادی، تلاش میکند موضوع را از جنبههای مختلف مورد بررسی قرار دهد.
سابقه انتشار این اثر نیز قابل توجه است و منابع کتابشناختی چاپهای متعددی از آن را در فاصله سالهای ۱۳۹۰ تا سالهای بعد ثبت کردهاند. در نهایت، دقت و توجه را نباید صرفاً به معنای «کمتر اشتباه کردن» دانست. این مهارتها بخشی از فرایند گستردهتر یادگیری هستند و در کنار عواملی مانند حافظه، انگیزه، علاقه، خواب، شرایط محیطی، روش آموزش و ویژگیهای فردی کودک معنا پیدا میکنند.
از این منظر، کتاب روشها و راهبردهای تقویت دقت و توجه میتواند برای والدین، آموزگاران و مربیانی که به دنبال شناخت بهتر این مهارتها و استفاده از تمرینهای مرتبط با آنها هستند، یک منبع آموزشی قابل استفاده باشد.
منابع References
گروه آموزشی مهارت های یادگیری کودکان(گام یک) - شماره ایتا: 09302868121
- - نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.
- - لطفا دیدگاهتان تا حد امکان مربوط به مطلب باشد.
- - لطفا فارسی بنویسید.
- - میخواهید عکس خودتان کنار نظرتان باشد؟ به gravatar.com بروید و عکستان را اضافه کنید.
- - نظرات شما بعد از تایید مدیریت منتشر خواهد شد
